صفحه اصلی / استاد صادقیان / درمان پرخاشگری کودکان
mseza80

درمان پرخاشگری کودکان

درمان پرخاشگری کودک
امام صادق علیه السلام :((فرزندان خود را بسیار ببوسید زیرا برای شما در هر بوسیدن درجه ای- در بهشت- است.))
امام صادق علیه السلام:((همانا خداوند به بنده اش محض شدت عشقش به فرزندانش رحم می کند)).

علل پرخاشگری:
الف-غریزی :در این حالت صدمات و آسیب‌های مغزی و ژنتیکی است،‌که بر اثر ترشح هورمون‌ها و عملکرد غدد درون ریز است. *در دوران بارداری،‌والدین باید دقت کنند محیط خانه آرام و خالی از هر گونه تشنج باشد.

ب-اکتسابی(عوامل روانی محیطی):
۱-یادگیری: گاهی بچه در محیط اطرافش افراد پرخاشگر را می بیند. و از آنان الگو می گیرد.
۲- خستگی:وقتی بچه خسته است با او سر به سر نگذارید.
۳- گرسنگی:برخی بچه ها در هنگام گرسنگی کمی تندتر و با عصبانیت صحبت می کنند.
۴- کم خوابی
۵- مسخره شدن
۶- جلب توجه
۷- ضعف جسمی
۸-عدم اجابت به خواسته های کودک
۹- مزد گرفتن:اگر کودک با پرخاشگری به هدفش برسد.به این روش عادت می کند.

علائم بچه های پرخاشگر و عصبانی:
-تهدید و ترساندن دیگران
– آغاز کننده زد و خورد هستند
– تخریب اموال
– آسیب جسمانی می زنند
-دست به وسایل دیگران می زنند
– قانون شکنی می کنند
– در بحث زود عصبانی می شوند
-داد و فریاد می کنند(جیغ زدن).

مسائلی که والدین محترم باید جهت درمان کودک پرخاشگر خود رعایت نمایند:

صبور و بردبار باشید: اگر والدین در طول درمان و در تعاملات خود با کودک پرخاشگرشان ، صبر و حوصله کافی نداشته باشند و از کوره در بروند ، پرخاشگری در کودکشان به مراتب افزایش خواهد یافت. لذا توصیه می شود در نهایت آرامش با کودکتان رفتار نمایید.

همیشه او را زیر نظر نگیرید: اگر کودک شما احساس کند که شما مدام او را زیر ذره بین قرار داده اید ، با لجبازی به رفتار نادرست خود ادامه خواهد داد. لذا هرگز رفتاری را از خود نشان ندهید که چنین احساسی به کودکتان دست دهد.

زمینه های بهانه جویی و پرخاشگری را برطرف کنید: معمولاً کودک پرخاشگر دنبال بهانه می گردد تا دعوا و سر و صدا به راه اندازد. والدین محترم باید با هوشیاری کامل زمینه های پرخاشگری را برطرف کرده ، تا او بهانه ای برای بد اخلاقی و بروز رفتار نا مناسب نداشته باشد. مثلاً اگر کودک شما ایراد دیر غذا خوردن را می گیرد شما تمام تلاشتان را به کار گیرید تا غذا به موقع آماده شود. یا اگر از صدای بلند تلویزیون ناراحت می شود ، قبل از اینکه او با داد زدن درخواست کم کردن صدای تلویزیون را نماید ، خودتان صدای تلویزیون را کم کنید و …

هرگز با او مشاجره نکنید: متأسفانه برخی از والدین محترم در مقابل پرخاشگری کودکشان ، عصبانیت به خرج می دهند و با او به بحث و جدل می پردازند ، در حالیکه این کار بسیار اشتباه و غلط است. مطمئن باشید مقابله به مثل کردن با کودک ، نه تنها پرخاشگری او را برطرف نخواهد کرد ، بلکه موجب ازدیاد آن نیز می گردد.

زمان بیکاری اش را با فعالیت های مختلف و مورد علاقه اش پر کنید: معمولاً کودکان پرخاشگر آشفتگی روانی و قدرت درونی زیادی دارند که باید تخلیه شود ، لذا گاهاً با پرخاشگری خود را تخلیه روانی می کنند. بنابراین والدین محترم باید در زمانی که بیکار است ، با فعالیت هایی که دوست دارد مثل نقاشی کشیدن و … اوقات او را پر کنند تا تخلیه روانی گردد.

زمینه ی تفریحات و سرگرمی های دلخواه او را فراهم نمایید: کودک شما نیاز به تفریح و سرگرمی دارد و گاهاً این پرخاشگری نوعی اعتراض به عدم توجه نسبت به این نیاز می باشد. پس گاهی او را به پارک برده و گاهی با او بازی نمایید. حتی در محیط خانه نیز می توانید با بچه بازی کنید تا انرژی او تخلیه گردد.

از فشارهای بیش از حد بپرهیزید: بعضی از والدین سعی دارند با فشارهای زیاد و سخت گیری مفرط کودک خود را اصلاح کنند در حالیکه نتیجه عکس می گیرند. همانطور که فنر را اگر زیاد فشار دهیم ، می شکند یا با قدرت جهش می کند. کودک نیز اگر زیاد تحت فشار قرار گیرد یا سرخورده و بی اراده و نا متعادل می شود و یا دست به پرخاشگری می زند. پس از سخت گیری های بی مورد و افراطی پرهیز نمایید.

به کودک خود محبت کنید: یکی از عوام بروز پرخاشگری کمبود محبت است. لذا والدین باید تا می توانند به کودکشان محبت نمایند . مخصوصاً نسبت به دختران خود ، زیرا عدم محبت به دختر عوارض خطرناکی را به دنبال دارد .رسول خدا(ص):(خداوند به دختر مهربانتر از پسر است ،‌کسی که باعث خوشحالی دخترش شود خداوند روز قیامت او را خوشحال می کند).

به کودک خود توجه داشته باشید: یکی دیگر از عوامل پرخاشگری عدم توجه به کودک است. خیلی از والدین می گویند بچه ی ما تا در خانه است ساکت و آرام است اما تا در یک جمع قرار می گیرد پرخاشگر می شود ، دلیل این رفتار کودک در میهمانی عدم توجه به اوست . یعنی کودک شما چون احساس می کند شما در میهمانی به او توجه ندارید سعی می کند با پرخاشگری و سر و صدا به راه انداختن ، جلب توجه نماید. لذا والدین محترم در میهمانی ها به فرزندتان توجه کنید و گاهاً از او بپرسید که چیزی لازم دارد یا نه ، یا بپرسید به او خوش می گذرد یا نه و به طور کلی طوری رفتار کنید که احساس نکند به او توجهی ندارید.

شرایط خانواده را مناسب کنید: گاهی علت پرخاشگری نحوه برخورد والدین با همدیگر و عدم رعایت احترام متقابل یکدیگر است. وقتی پدر و مادر یا برادر و خواهر بزرگتر به هم بی احترامی می کنند و با همدیگر بد حرف می زنند ، مطمئناً کودک نیز این رفتار را یادگرفته و پرخاشگری می کند و حقوق دیگران را زیر پا می گذارد.

کارهای مثبت او را ذکر کرده و تشویق نمایید:برای رفع رفتار پرخاشگرانه کودکتان ، کارهای خوب او را تشویق کنید. مثلاً اگر کودکتان به بزرگتر سلام کرد او را تشویق کنید و گاهاً برای کارهای خوبش هدیه بخرید تا ارزش کار خوب خود را بداند.

از رفتارهای شایسته برایش صحبت کنید: گاهی دوستانش را دعوت کنید و برایشان (بدون اینکه فرد خاصی از آنها را مورد خطاب قرار دهید) از رفتارهای خوب و شایسته صحبت کنید. البته مواظب باشید وقتی از رفتارهای خوب صحبت می کنید ، کودکتان احساس نکند که شما قصد نصیحت او و طعنه زدن به رفتارهای او را دارید.

مسئولیت کاری را به او بسپارید: در حد توانش به او مسئولیت بدهید. مثلاً به او اجازه دهید گلدان ها را آب دهد. البته باز تأکید می کنم که مسئولیت در حد توانش باشد.

در انتخاب دوست و مدرسه به او کمک کنید: دوست خوب و مدرسه ی مناسب در کاهش رفتارهای پرخاشگرانه بسیار موثر است. گاهی رفتارهای غلط کودکتان برگرفته از رفتارهای دوستانش می باشد. البته باز رفتارتان طوری نباشد که او احساس کند در کارهایش دخالت می کنید. حتی گاهی رفتار برخی از والدین باعث می شود که دوستان فرزندتان او را بچه ننه بخوانند و این در روحیه فرزند بسیار تأثیر گذار بوده و آثار مخرب زیادی را بدنبال خواهد داشت.

هیچ گاه او را تنبیه بدنی نکنید و نگذارید بازی خشن انجام دهد و تصاویر خشونت آمیز ببیند: بچه ها معمولاً به بازی های رایانه ای علاقه دارند و به آن تمایل دارند. لذا برای درمان پرخاشگری فرزندتان او را تشویق کنید که به جای بازی خشونت آمیز به بازی های سالم و فکری روی آورد. البته از راه مشورت دادن وارد شوید ، نه به صورت امر کردن. و همچنین والدین از دیدن فیلم های خشونت آمیز جلوی بچه خودداری کنند.

با راه های کنترل جیغ زدن کودکان آشنا شوید:
جیغ زدن کودکان اغلب ابزاری است برای رسیدن به خواسته هایشان، گاهی نیز شیوه بیان خود و شیوه ارتباطی است و گاهی این دو حالت با هم در می آمیزد. بر اساس وضعیت رشد و سن کودک، جیغ زدن می تواند طبیعی و غیر طبیعی باشد. برخورد والدین و اطرافیان با این پدیده در شکل گیری رفتار های ارتباطی و ویژگی های شخصیتی کودک تعیین کننده است و برخورد نامناسب والدین وضعیت دشواری را می آفریند. رعایت نکات ذیل در برخورد مناسب با این مشکل مناسب است.

۱.وضعیت رشدی کودک خود را در نظر بگیرید
تا قبل از ۱۸ماهگی به طور طبیعی آواها، گریه و جیغ شیوه ای برای بیان خود و برقراری ارتباط و جلب توجه دیگران است. جیغ زدن در این مرحله با شدت و دفعات معمولی، امری طبیعی است. این نوع رفتار ها در مرحله پیش زبانی طبیعی بوده و به مرور زمان کم می شود. اگر والدین صبور باشند و با شوخی یا جدی، جیغ زدن ها را تقویت نکنند این دوره با کمی دشواری سپری می شود اما اگر به صورت افراطی به کودک بی توجه باشند و یا به جیغ زدن کودک حساس بوده و واکنش های افراطی نشان دهند این مرحله طولانی می شود و گاهی در مراحل بعدی که کودک توانایی بیان کلامی پیدا می کند جیغ زدن را وسیله ای برای جلب توجه و بیان خود قرار می دهدد.

۲.رفتار جیغ زدن را تحلیل کنید
از آن جا که کودک توانایی اولیه بیان خواسته خود از طریق ایما و اشاره و به کار بردن جملات ابتدایی را ندارد ممکن است جیغ زدن، ابزار کودک برای تحمیل خواسته های خود به دیگران باشد و برای برخورد مناسب با آن باید دید کودک در چه زمان هایی، به چه دلیلی، به چه اندازه و چگونه از این رفتار استفاده می کند و به ویژه مشخص شود در هنگام و در پایان جیغ زدن واکنش دیگران به این رفتار کودک چیست؟ برای شناخت بیشتر رفتار کودک می توانید رفتار او را مشاهده و ثبت نمایید. اگر در طی ۱۰روز این کار را پیگیری کنید مطالب زیادی از رفتار کودک و واکنش اطرافیان کشف می کنید که به درک عمیق تر این وضعیت کمک بسیاری می کند.

۳.مهارت های ارتباطی خود و کودکانتان را افزایش دهید
هرچقدر ارتباط والدین با کودک غنی تر و کودک در بیان خواسته خود ماهرتر شود، رفتار هایی نظیر جیغ زدن کم می شود. تا می توانید ارتباط خود را با کودک تقویت کنید. مهارت های بازی کردن و سرگرم کردن کودک را در خود افزایش دهید. به کودک یاد بدهید با اشاره یا بیان کلمه های ساده، خواسته خود را مطرح کند.

۴.جیغ زدن را در کودک تقویت نکنید
یکی از مهم ترین عوامل پرخاش و جیغ کودکان، آن است که والدین پس از جیغ زدن و سر و صدا راه انداختن در مقابل خواسته کودک تسلیم می شوند. جیغ زدن کودک با رسیدن به خواسته اش و یا با تغییر وضعیت به نفع او پایان می یابد و کودک یاد می گیرد هرچه بیشتر جیغ بزند مزایا و امتیاز های بیشتری به دست می آورد.

۵. به خواسته های معقول و مناسب کودکتان اهمیت دهید
همه افراد نیازمند توجه مثبت اطرافیان هستند به ویژه کودکان در سنین زیر ۵ سال نیاز بیشتری دارند و توجه به کودکان و رسیدگی به خواسته های به جا و نیازهای ضروری آن ها یکی از وظایف اصلی والدین است. هرچند ایستادگی همراه آرامش در مقابل خواسته های غیر لازم و نابجای کودکان لازم است اما ضروری تر آن است که والدین، توجه خاصی به خواسته های کودک بکنند و نیازهای اصلی او را با مهربانی و گشاده رویی و بدون منت برآورده سازند تا کودک ضمن احساس امنیت، محبت والدین را درک نماید.

۶.رفتارهای اتفاقی کودک را نادیده بگیرید
برخی از بدرفتاری ها و جیغ زدن های کودک از سر بی حوصلگی، خستگی و یا اتفاقی است. در این شرایط، صبور باشید و جیغ او را نادیده بگیرید. جیغ زدن باعث تحلیل انرژی کودک می شود و تارهای صوتی و دیافراگم کودک را دچار خستگی می نماید، بنابراین کودک نمی تواند به مدت طولانی آن را ادامه دهد.

۷.به کودک پیام ها و هویت منفی ندهید
گاهی والدین و اطرافیان، آگاهانه و یا اغلب، ناآگاهانه به کودک هویت منفی می دهند، اسم ها، خطاب ها و عبارت هایی به کار می برند: نظیر “جیغ جیغو”، “مگه بلندگو قورت دادی”، “از دستت خسته شدیم”و .. .این عبارت ها، پیام هایی منفی اند که به حل مسئله کمک نمی کنند و رفتار نامناسب کودک را به ویژگی شخصیتی تبدیل می نمایند.

۸.به رفتارهای مثبت کودک توجه کنید
به جای تمرکز بر جیغ زدن و رفتار نامناسب کودک، به دیگر رفتارهای مثبت او را به ویژه هنگامی که آرام است یا با آرامش بازی می کند و خواسته های خود را صحیح مطرح می کند، توجه کنید. هرچقدر بیشتر به رفتارهای مثبت و ارتباط های آرام او توجه کنید، رفتارهای منفی او ضعیف تر و کاهش می یابد. یکی از واکنش های مخرب والدین در مقابل جیغ فرزند، فریاد زدن و آرام کردن او با صدای بلند است و یا در حالی که خود والدین با فریاد و صدای بلند با کودک صحبت می کنند یا او را تهدید و تنبیه می کنند، انتظار دارند کودک آرام باشد.

image_pdfimage_print

درباره حمید صادقیان

دکتر حمید صادقیان پژوهشگر ، استاد روانشناسی ، مشاور خانواده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری